Beter Leven: van dierenwelzijnskeurmerk naar miljardenmarkt

Volgend jaar viert het Beter Leven-keurmerk zijn twintigste verjaardag. In die 20 jaar is het initiatief van de Dierenbescherming uitgegroeid tot het grootste duurzaamheidskeurmerk van Nederland. Jaarlijks wordt voor miljarden aan producten met het Beter Leven-logo verkocht. De supermarktomzet van Beter Leven-producten steeg van ongeveer €517 miljoen in 2014 naar bijna €6 miljard in 2025.^[85] Dat is meer dan een vertienvoudiging in elf jaar. De inkomsten voor de Dierenbescherming stegen hard mee en komen in 2025 naar schatting uit rond de 3 miljoen.

Voor de snelle groei en het succes in de eerste jaren van het keurmerk kreeg de Dierenbescherming hulp van de overheid. In 2009 sloot het ministerie van LNV met marktpartijen en de Dierenbescherming een convenant dat de basis voor de uitrol van het Beter Leven-keurmerk was. De minister trok daarbij ook haar portemonnee. De Dierenbescherming kreeg meer dan een miljoen aan subsidie voor de ontwikkeling en promotie van het Beter Leven-keurmerk.^[86] Ook retailers zoals AH en Jumbo kregen subsidies om het keurmerk te promoten bij de consument.

Het ministerie wilde op deze manier de maatschappelijke kritiek op de veehouderij neutraliseren. De dierindustrie heeft vrijwel onophoudelijk te maken met schandalen rond dierenwelzijn en voedselveiligheid. Het keurmerk moest dienen om vertrouwen terug te winnen en de verkoop van vlees op peil te houden. Dat het Beter Leven-keurmerk inderdaad de consumptie van vlees aanmoedigt, werd recent aangetoond.^[87][88] Onderzoeksgroep Ongehoord zocht uit hoe de opbrengsten van Beter Leven verdeeld worden. Een Beter Leven-ster lijkt een eenvoudige afspraak tussen consument en boer: jij betaalt iets meer, het varken krijgt een beter leven. De Dierenbescherming schrijft dat producten met één ster gemiddeld zo'n 5 tot 15 procent duurder zijn, omdat boeren investeringen doen en hogere productiekosten hebben.^[89] In werkelijkheid zit tussen consument en varken een keten waarin slachterijen en supermarkten een belangrijke positie innemen. En die pikken een graantje mee.

Supermarkten en slachthuizen

Om de enorme geldstromen van het Beter Leven-keurmerk inzichtelijk te maken, kijken we naar de meerprijs die de consument per kilo varkensvlees betaalt. De Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV) liet Wageningen Economic Research een BLK Fair Prijs ontwikkelen.^[90] Daaruit komt een aantal interessante feiten naar voren. In de jaren 2021 tot en met 2023 kostte regulier varkensvlees in de supermarkt gemiddeld €7,95 per kilo, tegen €8,41 voor één ster Beter Leven. Een verschil van 46 cent, of 5,8 procent.^[91]

De supermarkt betaalde in deze periode gemiddeld 41 cent per kilo meer voor Beter Leven-varkensvlees, €5,89 in plaats van de €5,48 voor regulier vlees. Van de 46 cent hogere consumentenprijs zat dus 41 cent in de hogere inkoopprijs van de supermarkt. De supermarkt heeft dus €0,05 extra marge per kilo Beter Leven-vlees. Volgens de onderzoekers is die 5 cent echter geen extra winst voor de supermarkt. WUR rekent bij BL1 namelijk hogere ‘overige kosten’ toe voor de retailers. Uit de openbare cijfers is niet af te leiden waardoor die kosten bij BL1 hoger uitvallen. De enige uitgaven die Ongehoord kon vinden voor de supermarkten bestonden uit maximaal €18.264 aan logobijdrage en €4.092 aan vaste bijdrage per jaar aan de Dierenbescherming.^[92] Toch blijkt uit de cijfers dat de kosten voor retail beduidend hoger liggen en ze per kilo meer winst halen op regulier vlees. Kennelijk weegt het verbeterde imago hier tegenop. Wellicht meenden de supermarkten dat de vleesverkoop zou dalen zonder het keurmerk.

De 41 cent meerprijs die de supermarkt betaalt, gaat voor het grootste deel naar de slachterijen en verwerkers, ongeveer 60%. Daarvoor hoeven ze niet veel te doen: er zijn vrijwel geen eisen voor Beter Leven-slachterijen. De kosten die slachterijen maken zijn deels administratief. Vaak fungeren zij namelijk ook als ketenregisseur: zij leggen de eisen van het keurmerk uit aan de veehouder en doen de toelatingscontrole op het veehouderijbedrijf. Verder betalen deze bedrijven ook een vaste bijdrage van maximaal €4.092 aan de Dierenbescherming.^[93][94] Een kostenpost voor het slachthuis is dat een groot deel van het varken niet als BLk zal worden afgezet, omdat er geen markt voor is in Nederland. Ze kopen die delen wel in voor de BLk prijs, maar verkopen die op de internationale markt zonder keurmerk.

De boer

Hoeveel extra een BL1-boer voor zijn varkens krijgt, ligt niet vast. Het Beter Leven-keurmerk kent zelf geen vaste toeslag per kilo; de vergoeding hangt af van de afspraken met de slachterij of de keten waaraan de boer levert. In een artikel uit 2025 berekent een adviseur dat deelnemers aan het Beter Leven-keurmerk gemiddeld 18 à 19 cent per kilo geslacht gewicht meer ontvangen dan hun gangbare collega’s.^[95]

Ook andere bronnen laten zien wat de vergoeding voor de boer kan zijn. Slachterij Westfort meldde bijvoorbeeld in februari 2026 dat deelnemende BL1-varkenshouders €16 per varken boven op de basisprijs kunnen ontvangen.^[96] Een varken heeft gemiddeld 100 kilo ‘geslacht gewicht’, dus dat zou gaan om 16 cent per kilo meer omzet.

Hoeveel van die 16 cent gaat naar een beter leven voor dieren, hoeveel heeft de boer nodig voor bijvoorbeeld extra administratie en wat is de winst voor de boer? Dat is moeilijk te zeggen. De grootste kostenpost voor de veehouder is waarschijnlijk de oppervlakte-eis. Een mestvarken onder Beter Leven 1 ster heeft 0,9 m² ruimte tegenover 0,72 m² in de reguliere sector (bij groepen groter dan 40 varkens en tot een gewicht van 110 kilo).^[97][98] Meer ruimte betekent dat in dezelfde stal minder varkens kunnen worden gehouden. Nieuwe eisen kunnen bovendien verbouwingen en investeringen noodzakelijk maken. Hoeveel méér een BL1-varken precies kost, is niet eenvoudig vast te stellen. Verschillende commerciële BL1-ketens gebruiken hun eigen kostprijsmodel. Volgens de BLK Fair Prijs lag de berekende kostprijs in 2024 rond €2,10 per kilo. De kostprijs voor een varken zonder ster was in 2024 €1,82.^[99] Dat de varkenshouders dit verschil van 28 cent niet volledig vergoed kregen, betekent niet per se dat ze erop achteruitgingen. Zo zijn er ook zeer veel landelijke en provinciale subsidies, belastingregelingen en rentekortingen die de verduurzaming van stallen stimuleren. Ook is de zekerheid dat je varkens worden ingekocht een reden om over te stappen naar het keurmerk.^[100]

In de Agro-Nutri Monitor 2025 noemt 38 procent van de ondervraagde varkenshouders afzetzekerheid als beweegreden; 69 procent noemt de hogere opbrengst.^[101] Kennelijk waren de kosten voor deze groep een stuk lager dan de 28 cent per kilo van BLK Fair Prijs. Dit wordt ook bevestigd door het percentage Beter Leven-varkenshouders die winst maken. Dat was in de periode 2021–2023 57%, tegenover 35% winstgevende reguliere bedrijven.

De extra aanpassingen waaraan vanaf 2025 moest worden voldaan (zoals de eisen voor meer ramen of lichtkokers) leidden volgens berekeningen tot een kostprijsverhoging van 6,5 tot 10 cent per kilo.^[102] Albert Heijn besloot aangesloten varkenshouders voor de benodigde investeringen maximaal zes cent per kilo extra te betalen, gedurende maximaal vijf jaar.^[103] Toch stapten honderd varkenshouders uit het keurmerk in 2024, waarschijnlijk deels vanwege de nieuwe eisen.

De inkomsten van de Dierenbescherming

Hoeveel de Dierenbescherming meeprofiteert van de groei van het keurmerk is niet helemaal duidelijk. In 2023 werd Stichting Beter Leven-keurmerk (SBLk) bestuurlijk en financieel losgemaakt van de Dierenbescherming. Anders dan de Dierenbescherming heeft SBLk geen goededoelenstatus en is de stichting daardoor niet gehouden aan de bijbehorende publicatieplicht van een financiële verantwoording. De stichting publiceert dan ook geen volledige jaarrekening. In 2021 zei SBLk daarover: “De keurmerkenmarkt is heel ingewikkeld en er gaat ontzettend veel geld in om; 'Boze boeren en andere krachten' maken het 'niet in alle gevallen even wenselijk' dat de financiën eenvoudig kenbaar zijn.”^[104] Onderzoeksgroep Ongehoord heeft desalniettemin een goede inschatting kunnen maken van de geldstromen van de vleesindustrie naar de Dierenbescherming. We maken daarbij geen onderscheid tussen inkomsten van de Dierenbescherming en die van haar stichting Beter Leven keurmerk, omdat de verantwoordelijkheid voor het keurmerk bij de Dierenbescherming ligt.

De inkomsten uit het keurmerk kunnen worden opgedeeld in drie delen. Ten eerste is er de logobijdrage: deelnemers die producten met het keurmerk aan consumenten verkopen, betalen daarvoor een bijdrage aan de Dierenbescherming. Dit gaat om een relatief klein bedrag, waarschijnlijk €140.000 tot €170.000 per jaar. Ten tweede betalen slachthuizen, verwerkers en supermarkten een vaste bijdrage aan de SBLk, een bedrag van €420 voor kleine bedrijven tot €4.092 voor bedrijven met meer dan 15 werknemers. Ten derde verdient de Dierenbescherming geld per geslacht dier. Voor ieder geslacht varken is dat bijvoorbeeld 10 cent.

In de tarieventabel van SBLk krijgt ieder geslacht dier een bedrag met 4 cijfers achter de komma; eieren worden per 360 stuks afgerekend, zuivel per 100 kilo. De bijdrage wordt berekend als een vast percentage van hun economische waarde.^[111]

Door de percentuele stijging in BLK-omzet door te trekken in de opbrengsten, komt de onderzoeksgroep tot een raming van €2,87 miljoen in 2025. We zien dat dat in het verleden erg uiteen liep en de werkelijke inkomsten voor de Dierenbescherming zouden dus zowel hoger als lager kunnen liggen. Ook is het uitgangspunt, de opbrengsten in 2023, een extrapolatie. De Dierenbescherming heeft slechts de opbrengst tot 1 september 2023 publiek gemaakt.

Uitgaven Dierenbescherming

Waar de Dierenbescherming en haar Stichting Beter Leven-keurmerk al die inkomsten aan besteden is een raadsel. We weten wel dat ze het geld niet gebruiken voor controles. De veehouder betaalt namelijk zelf voor de controle van zijn bedrijf door een certificatie-instelling. De werkzaamheden van de stichting beperkten zich aanvankelijk tot de administratie van het keurmerk. Zowel de Dierenbescherming als SBLk mogen geen winst maken. Dat betekent dat de miljoenen aan inkomsten uit het keurmerk niet als winst aan aandeelhouders kunnen worden uitgekeerd. Het geld moet worden ingezet voor het doel en de werkzaamheden van de stichting.

Interessant is hoe de besteding van die groeiende inkomsten zich in de tijd ontwikkelt. Al in 2021 werden de statuten speciaal aangepast zodat SBLk geldmiddelen mocht gebruiken voor: “communicatie over en met betrekking tot het BLk in belang van de deelnemers”. Na de ontliëring van SBLk in 2023, het juridisch en financieel ontkoppelen van de Dierenbescherming, wordt dat ook zichtbaar. In landelijke campagnes, via influencers en met betaalde content in (dag)bladen, promoot de Dierenbescherming de consumptie van Beter Leven-vlees.

In 2024 voert de Dierenbescherming twee grote campagnes om consumenten te stimuleren vaker voor Beter Leven-producten te kiezen. De herkenning van het keurmerk stijgt van 43 procent in 2023 naar 51 procent in 2024. Vier influencers bereiken gezamenlijk 529.334 mensen.^[112] In 2025 verscheen betaalde redactionele content in De Telegraaf en VROUW, online en in print. Daarnaast werd een Beter Leven-flyer verspreid onder 500.000 huishoudens.^[113] De totale campagnekosten zijn niet openbaar. Op basis van openbare markt- en advertentietarieven kan de commerciële waarde van de betaalde media-inzet, de verspreiding van 500.000 flyers en de inzet van vier influencers grofweg in de orde van €100.000 tot €200.000 liggen.^[114]

Wat op basis van de openbare stukken nog níét kan worden vastgesteld, is om wat voor bedragen het precies gaat. Juist na de ontliëring zijn die cijfers niet uit de jaarrekening van de Dierenbescherming te halen. De jaarrekening 2023 bevestigt dat het resultaat van SBLk alleen tot en met 31 augustus in de cijfers van de Dierenbescherming is opgenomen. De ontliëring betekent overigens niet dat SBLk volledig onafhankelijk is geworden. De Dierenbescherming blijft eigenaar en inhoudelijke hoeder van het keurmerk. Het gaat om een bestuurlijke en financiële verzelfstandiging, zonder dat de inhoudelijke en contractuele band met de Dierenbescherming wordt doorgesneden.

De Dierenbescherming blijft bij hoog en laag volhouden geld toe te leggen op het keurmerk. Onderzoeksgroep Ongehoord acht dit onwaarschijnlijk omdat de omzet van het keurmerk enorm is toegenomen, maar de kosten voor de Dierenbescherming niet. Mocht dit toch waar zijn, dan doet zich een ander probleem voor. Want in dat geval gebruikt de Dierenbescherming geld van donateurs om de afzet van de dierindustrie te stimuleren.

Conclusie

Van de 46 cent extra die de consument betaalt voor een kilo Beter Leven-varkensvlees, belandt maar 16 tot 19 cent bij de boer. Het is daarom niet verwonderlijk dat op videobeelden van de Beter Leven stallen het verschil met regulier nauwelijks te zien is. Hoewel veel veehouders aangeven dat ze meedoen met het keurmerk vanwege de hogere opbrengst, lijkt de afzetzekerheid belangrijker als motivatie. Het zijn vooral de slachthuizen en verwerkers die een groot deel van de meerprijs incasseren. Ook de Dierenbescherming gaat er via haar Stichting Beter Leven keurmerk financieel flink op vooruit dankzij de inkomsten uit de dierindustrie. Voor alle partijen is het Beter Leven-keurmerk een goede manier om het imago op te poetsen en de verkoop te stimuleren.^[115]