Een transporteur maakte het wel erg bont: hij bracht acht ernstig zieke koeien die op de veemarkt van Leeuwarden (Stichting Veehandelscentrum Noord-Nederland) afgekeurd werden voor export naar een Nederlandse slachterij. Daar ontdekte een opmerkzame inspecteur dat zijn collega in Leeuwarden al opdracht had gegeven om de dieren meteen uit hun lijden te verlossen. De afgekeurde exportkoeien werden stiekem weer ingeladen en naar een slachthuis gebracht.
NVWA trad nauwelijks op tegen misstanden bij koeientransport
5 hoofdstukken · ± 6 min lezen
Koeien die op drie poten hinken, met wonden en abcessen aan hun klauwen, of met opgezwollen hak- en kniegewrichten "ter grootte van een meloen". Koeien met open wonden aan hun uiers, "van een handbreedte groot" en "stinkend naar pus". Dit zijn misstanden die NVWA-inspecteurs rapporteerden in slachthuizen voor afgeschreven melkkoeien. Hoewel de beelden er niet om liegen, is dit slechts het topje van de ijsberg. Een zeer groot deel van de geslachte melkkoeien heeft pijn bij het lopen, zo zagen we in diverse onderzoeken. Toch deelde de NVWA nog geen 150 boetes uit in 2024. Die boetes blijken vervolgens weinig effect te hebben.
Uit opgevraagde inspectiedocumenten blijkt dat de NVWA in 2024 bijna 150 'rapporten van bevindingen' en 'boetebeschikkingen' opstelde tegen veehouders, handelaars en transporteurs die ernstig kreupele en zieke dieren naar de slacht vervoerden.[1] Tientallen koeien strompelden knarsetandend van pijn de vrachtwagens uit – met abcessen en open wonden aan hun klauwen, of met dik gezwollen en ontstoken pootgewrichten. Veel van deze dieren waren ernstig vermagerd: door pijn en ziekte aten en dronken ze nauwelijks meer. Hun ribben en heupbeenderen waren duidelijk zichtbaar onder de huid. Sommige koeien bleven liggen in de vrachtwagen, te ziek en te zwak om nog te reageren wanneer transporteurs hen de wagen wilden uitjagen.
Op videobeelden zijn ook koeien te zien met ernstige uierontstekingen. Ze hebben grote en diepe wonden aan de uier, waar pus en bloed uitdrupt. Een inspecteur sprak van een "rottingslucht": het wondweefsel van de uier was aan het afsterven.
Enkele koeien vertoonden combinaties van welzijnsproblemen: ze werden op transport gezet met ontstoken gewrichten en gezwollen uiers. Inspecteurs beschrijven hoe het op- en afladen, de bewegingen van de wagen bij bochten, gas geven, remmen en hobbels in de weg, de rit naar de slacht extra pijnlijk maken voor kreupele en zieke dieren.
Hoofdstuk 1 / 5
Schone schijn voor het publiek
De NVWA publiceert zelf ook inspectieresultaten over transportwaardigheid van dieren. De meest recente cijfers, van het jaar 2024, spreken van slechts 24 'rapporten van bevindingen' over kreupele, gewonde en zieke dieren.[2] Wie goed kijkt, ziet echter dat de NVWA alleen resultaten publiceert van haar beperkte, risicogerichte steekproeven. Deze steekproeven zijn een aanvulling op het dagelijkse, reguliere toezicht van de NVWA in slachterijen. Ze worden bijvoorbeeld uitgevoerd buiten de normale, geplande uren van de reguliere inspecteurs. Het kan ook gaan om vervoerscontroles onderweg, waarbij de NVWA een aantal dieren in een vrachtwagen bekijkt.
De resultaten van de reguliere, dagelijkse controles op de aanvoer van dieren in slachterijen — de gegevens die Onderzoeksgroep Ongehoord via een Woo-verzoek opvroeg — worden niet gepubliceerd.
Hoofdstuk 2 / 5
Kreupelheid in de melkveehouderij
In de bijlagen bij de rapporten troffen we enkele "Verzamelstaten Onderzoek Slachtdieren" aan — lijsten waarop de NVWA per slachterij de keuringsresultaten bijhoudt. Op die lijsten staan veel meer koeien met ontstoken poten dan het aantal koeien waar de NVWA boeterapporten voor schrijft.
Dat is geen verrassing: onderzoek van Wageningen University toont aan dat gemiddeld 28% van de melkkoeien kreupel loopt.[3] Kreupelheid gaat hand in hand met een dalende melkproductie, en is daarmee een van de belangrijkste redenen om koeien af te voeren naar de slacht. Het Bureau Risicobeoordeling & Onderzoek (BuRo), onderdeel van de NVWA, schat dat jaarlijks circa 37.000 afgevoerde melkkoeien een hoog risico lopen op (toegenomen) kreupelheid tijdens transport.[4]
Ook uit ons onderzoek naar verzamelplaatsen in 2025 wordt dit bevestigd.[5] Onderzoeksgroep Ongehoord filmde toen meestal maar enkele dagen per locatie en in slechts 5 van de 50 verzamelstallen in Nederland. Toch zien we op die beelden regelmatig kreupele koeien die met geweld vrachtwagens in- en uitgeslagen worden. In een heel jaar, verspreid over heel Nederland, mag je dus inderdaad verwachten dat duizenden kreupele koeien aankomen in het slachthuis.
Hoofdstuk 3 / 5
Regels van de industrie
De Europese transportverordening stelt dat dieren niet getransporteerd mogen worden als ze "niet in staat zijn zich op eigen kracht pijnloos te bewegen."[6] De NVWA hanteert bij de keuring echter richtsnoeren die zijn opgesteld door de vleeslobby zelf — een sector met een duidelijk financieel belang bij een soepelere uitleg van de regels.[7]
Volgens deze richtsnoeren mogen koeien met "gebrekkige" of "verminderde mobiliteit" wél getransporteerd worden, ook al lopen ze bijvoorbeeld "met verkorte stappen en een gekromde rug" — een evident teken van pijn. Pas wanneer een koe niet meer op haar vier poten kan staan, spreekt de lobby van "sterk aangetaste mobiliteit" en daarmee van een overtreding.
Deze interpretatie staat in scherp contrast met de oorspronkelijke wettekst, die elk transport verbiedt van dieren die niet pijnloos kunnen lopen. In de praktijk ontloopt de dierindustrie dus veel boetes omdat de NVWA zich schikt naar haar richtsnoeren.
Hoofdstuk 4 / 5
Falend recidivebeleid
De NVWA hanteert bij overtredingen een recidivebeleid.[8]
De opbouw van het recidivebeleid ziet er als volgt uit:
| Overtreding | Boetebedrag |
|---|---|
| Eerste boete | 1.500 euro |
| Recidive binnen 5 jaar | 3.000 euro |
| Bij elke volgende overtreding | + 1.500 euro bovenop vorige boete |
| Plafond | 10.500 euro |
Dat een boete niet tot beterschap leidt, blijkt uit de opgevraagde documenten: bij meer dan de helft van de beboete veetransporteurs ging het om recidive, met bijbehorende verhoogde boetes. In 3 boetebeschikkingen was sprake van recidivisten die het plafondbedrag al bereikt hadden.
Hoofdstuk 5 / 5
Dierenleed hoort bij de zuivelindustrie
De inspectierapporten maken duidelijk dat boetes weinig effect hebben en de NVWA slechts mondjesmaat optreedt. Melkveehouders moeten hun koeien kwijt wanneer de dieren gezondheidsproblemen ontwikkelen en hun melkproductie daalt. Behandeling of euthanasie van zieke en kreupele dieren op het bedrijf kost geld. Bovendien bestraffen zuivelfabrikanten veehouders met een lagere prijs voor de melk, wanneer de sterfte op hun bedrijf oploopt. Als de koe het nog haalt tot het slachthuis, brengt dat juist geld op. Het is dus voor melkveehouders aantrekkelijker om zieke koeien toch op transport te zetten naar de slacht.[10]
De aandoeningen die in de inspectierapporten worden beschreven, zijn typische productieziekten van de melkveehouderij. Koeien zijn selectief gefokt om steeds meer melk te geven, ten koste van hun gezondheid. Alle energie gaat naar melkproductie, ten koste van andere lichaamsfuncties waar een koe ook energie voor nodig heeft. Kreupelheid, mastitis (pijnlijke uierontsteking) en uitputting komen daardoor veelvuldig voor.[11][12]
Jaarlijks wordt ongeveer 30% van de Nederlandse melkveestapel afgevoerd. Iets meer dan 3% van de koeien sterft of wordt afgemaakt op het bedrijf zelf; het grootste deel van de uitgemolken koeien gaat op transport naar de slacht.[13] Omdat melkkoeien aan het einde van hun "carrière" zelden in goede conditie zijn, is transport van zwakke, kreupele en zieke dieren onvermijdelijk. Strenger toezicht en hogere boetes veranderen daar weinig aan — om dit dierenleed structureel te beëindigen, zou de sector als geheel moeten verdwijnen.
Wat kun je doen?
Bronnen
13 bronnen
Officieel document 4Toezichthouder 3Wetenschappelijke publicatie 3Sectorbron 2Eigen onderzoek 1
